पर्सा , भदौ १२ –
नेपाल सरकारका पूर्वसचिव भीम उपाध्याय अहिले कुनै सरकारी जिम्मेवारीमा छैनन्। सरकारी सेवाबाट अवकाश लिएर ६० वर्ष पार गरिसकेका उनी अहिले आम नागरिककै भूमिकामा छन्। तर रसुवाको भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीपछि उनको सक्रियता भने सरकारी संयन्त्रसँगै काम गरिरहेको अनुभूति हुने गरी देखिएको छ।
बाढीपछि रसुवामा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको छ। सुरक्षाकर्मी, स्थानीयवासी तथा यात्रुहरू सम्पर्कविहीन भएका छन् भने बाढीले सडक, पुल तथा अन्य संरचनामा समेत क्षति पुर्याएको छ। यस्तो संकटका बेला उपाध्याय सामाजिक सञ्जालमार्फत निरन्तर सक्रिय हुँदै बेपत्ता तथा सम्पर्कविहीन व्यक्तिका परिवारबाट प्राप्त सूचना संकलन गर्ने, सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउने र खोजी तथा उद्धारमा सहयोग पुर्याउने काममा जुटिरहेका छन्।
उनले सामाजिक सञ्जालमा प्राप्त सूचनालाई सामान्य पोस्टका रूपमा मात्र नलिई त्यसको सत्यता बुझ्ने र सम्भव भएसम्म सम्बन्धित सरकारी तथा सुरक्षा निकायसम्म पुर्याउने प्रयास गरिरहेका छन्। विशेषगरी रसुवा बाढीपछि आफन्तसँग सम्पर्क टुटेका परिवारले आफ्ना सदस्यको अवस्थाबारे जानकारी खोज्दै उनलाई समेत सन्देश पठाउने गरेका छन्।
बाढीका कारण सूचना सम्प्रेषणमा समस्या भइरहेका बेला कुन व्यक्ति कहाँ सम्पर्कविहीन छन्, कसको खोजी आवश्यक छ र कुन विषयमा राज्यका सम्बन्धित निकायको ध्यान पुग्नुपर्ने हो भन्ने जानकारी बाहिर ल्याउन उपाध्यायको सक्रियता देखिएको छ।
उनको अर्को महत्वपूर्ण भूमिका भ्रामक सूचना रोक्नेतर्फ पनि देखिन्छ। विपत्तिको समयमा अपुष्ट सूचना तथा सामाजिक सञ्जालमा फैलिने हल्लाले पीडित परिवारलाई थप मानसिक तनाव दिन सक्ने भएकाले आधिकारिक तथा पुष्टि भएका सूचनालाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा उनले जोड दिँदै आएका छन्।
उपाध्यायसँग अहिले कुनै सरकारी पद, अधिकार वा जिम्मेवारी छैन। तर पूर्वसरकारी कर्मचारीका रूपमा लामो समयको अनुभव र सामाजिक सञ्जालमा रहेको पहुँचलाई उनले रसुवा बाढीबाट प्रभावित नागरिकको सहयोगमा प्रयोग गरिरहेका छन्।
परिवारका सदस्य सम्पर्कविहीन हुँदा उनीहरूको खोजीका लागि विभिन्न निकायमा समन्वय गर्नुपर्ने अवस्था हुन्छ। यस्तो अवस्थामा सामाजिक सञ्जालबाट प्राप्त सूचना सम्बन्धित निकायसम्म पुर्याउने कामले पनि खोजी तथा उद्धार कार्यलाई सहयोग पुग्न सक्छ। यही भूमिकामा उपाध्याय सक्रिय देखिएका हुन्।
विपत्तिमा राज्यको मुख्य जिम्मेवारी सरकार र सुरक्षा निकायकै हुन्छ। उद्धार, राहत, उपचार तथा पुनःस्थापनाको नेतृत्व सरकारी संयन्त्रले नै गर्नुपर्छ। तर संकटको समयमा नागरिकस्तरबाट प्राप्त सूचना, स्वयंसेवी प्रयास र अनुभवी व्यक्तिको समन्वयले सरकारी प्रयासलाई थप प्रभावकारी बनाउन सक्छ।
रसुवा बाढीपछि पूर्वसचिव उपाध्यायले गरिरहेको सक्रियता पनि यही नागरिक सहयोगको एउटा उदाहरण बनेको छ। सरकारी पदमा नरहे पनि संकटमा परेका नागरिकको आवाज सम्बन्धित निकायसम्म पुर्याउने र राज्यलाई आवश्यक ठाउँमा खबरदारी गर्ने उनको प्रयासले पूर्वकर्मचारीको अनुभव विपत्तिको समयमा कसरी सार्वजनिक हितमा उपयोग हुन सक्छ भन्ने देखाएको छ।
सरकारमा नरहे पनि विपत्तिमा नागरिकको पक्षमा उभिएर सरकारलाई सघाउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण अहिले पूर्वसचिव भीम उपाध्यायले प्रस्तुत गरिरहेका छन्।
